پدیده پنجم: آشنایی با متاورس و راهکارهای آموزش علوم پزشکی برای مواجهه با این پدیده

یکی از پدیده‌های اثرگذار بر آموزش علوم پزشکی که به زودی با آن مواجه می شویم، متاورس است. متاورس یکی از مهم‌ترین لغاتی است که نه تنها به واژه نامه‌ها وارد شده است بلکه هر روز هم خبرهای جدید و مهیجی در مورد آن به گوشمان می‌رسد و فیلم های متاورسی خیلی سریع در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شوند.

متاورس از ترکیب دو کلمه "Meta"به معنی «فرا» و "Universe" به معنی «جهان» تشکیل شده است که روی هم معنی «فراتر از جهان» می‌دهد. این واژه اولین بار در سال 1992 در رمان تصادف در برف نوشته نیل استفنسون مطرح شده است. دنیایی که استفنسون در این رمان ساخته به این صورت است که افراد در دنیای مجازی، با استفاده از آواتارهای خود به معاشرت با یکدیگر می‌پردازند و خرید و فروش انجام می‌دهند و حتی با رقیبان خود مبارزه کرده و آن‌ها را شکست می‌دهند. آن‌چه امروز به عنوان متاورس در دنیا مطرح است، مشابه داستان استفنسون است با این تفاوت که مفاهیم مطرح شده دیگر داستان نیستند و روز‌به‌روز بخش‌های مختلفی از آن تبدیل به واقعیت می‌شود. احتمالا تا چند سال آینده همانطور که همه ما یک گوشی هوشمند در دست داریم، یک عینک VR به چشم می‌گذاریم و همه اتفاقات را از داخل خانه تجربه می‌کنیم. امروزه متاورس در بخش های مختلف علوم پزشکی نیز نفوذ کرده است و بر آینده سلامت تأثیر می گذارد و نیاز است حوزه آموزش علوم پزشکی کشور برای مواجهه با این پدیده برنامه مشخصی را دنبال نماید.

تأثیرات متاورس بر بخش های مختلف حوزه سلامت

- متاورس و بیمارستان ها

در چندسال اخیر، بسیاری از بیمارستان‌ها به علت شیوع ویروس کووید-19، ارتباط بیمار با پزشکان را محدود کرده‌اند. تکنولوژی متاورس ملاقات‌های بیمارستانی دوستان و اقوام فرد عمل شده را بدون محدودیت میسر می‌سازد. همچنین متاورس باعث تغییرات زیادی در ارایه خدمات سلامت شده است به عنوان مثال، تکنولوژی های تصویربرداری در سیستم متاورس موجب بهتر دیده شدن تصاویر توسط رادیولوژیست شده و تشخیص بیماری با خطای کمتری صورت می‌گیرد.

- سیستم الکترونیکی پزشکی و متاورس

سیستم الکترونیکی بکار گرفته شده جهت انجام کارهای پزشکی نهایتاً به سیستم متاورس تبدیل می‌شود. واقعیت مجازی، واقعیت بزرگنمائی شده، واقعیت مخلوط شده و هوش مصنوعی، برای قدرت بخشیدن به کاربردهای مورد استفاده به کار گرفته خواهد شد.

- وسایل پزشکی و متاورس

کمپانی‌ها تولید کننده وسایل پزشکی، واقعیت مخلوط شده را برای سوارکردن وسائل جراحی و طراحی اطاق‌های عمل بکار گرفته‌اند. سازمان بهداشت جهانی با بکارگیری واقعیت بزرگنمائی شده AR و تلفن‌های هوشمند، پاسخ دهنده‌های کوید-19 را آموزش می‌دهد، متخصص روان پزشکی با بکارگیری واقعیت مجازی (VR) استرس‌های متعاقب حوادث در سربازان در حال جنگ را درمان می‌کنند.

- دانشکده‌های پزشکی و متاورس

دانشکده‌های پزشکی برای آموزش جراحی از VR استفاده می‌کنند. تکنولوژی Oculus (تولید شده توسط فیس بوک) توسط دانشکده پزشکی دانشگاه کنکتیکت در آمریکا برای آموزش جراحی ارتوپدی به رزیدنت‌های پزشکی بکار می‌رود. با بکارگیری گوشی هدفون، رزیدنت‌ها می‌توانند متدهای جراحی را مانند قراردادن سنجاق در استخوان شکسته در فضای سه بعدی ببینند.

 - عمل جراحی و متاورس

در دنیای واقعی، برای اولین بار جراحی AR در بیماران زنده در حین جراحی ستون فقرات توسط جراحان اعصاب دانشگاه جان هاپکینز بکار گرفته شده است. جراحان 6 پیچ در ستون فقرات بیمار قرار دادند. دو روز بعد یک گروه دیگر جراحان توموری را از ستون فقرات بیماری خارج کردند. در دانشکده پزشکی دانشگاه میامی در آمریکا استادان برای آموزش دادن پرسنل، در فوریت‌های پزشکی از AR،VR و  MR جهت درمان بیماران مجروح، سکته‌های قلبی و مغزی یا زخم ناشی از شلیک گلوله استفاده می‌کنند.

- سلامت روان و متاورس

پزشکان بازی‌های واقعیت مجازی را برای درمان بیماری‌هایی مانند مه مغزی، اختلال بیش‌فعالی کمبود توجه (ADHD)، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) تجویز می‌کنند. یک بازی واقعیت مجازی به نام EndeavorRX  در ژوئن 2020 اولین بازی ویدیویی با نسخه قوی بود که توسط FDA برای درمان ADHD  در کودکان تایید شد.

شرکتی به نام Rey از واقعیت مجازی برای درمان اضطراب اجتماعی استفاده می کند. مطالعات دانشگاه آکسفورد نشان داد که بیمارانی که از درمان خودکار واقعیت مجازی استفاده می‌کردند، 38 درصد کاهش در اضطراب و علائم اجتنابی را در یک دوره شش هفته‌ای تجربه کردند. واقعیت مجازی درمانی برای درمان معلولین مبتلا به PTSD استفاده می شود. برخی بیمارستان‌های آمریکا،  شروع به ارائه فناوری به نام BraveMind کرده‌اند. نشان داده شده است که این سیستم که درمان مواجهه با واقعیت مجازی را ارائه می دهد، راهی مؤثر برای درمان PTSD است.

- مدیریت درد و متاورس

واقعیت مجازی نه تنها، ذهن را از درد منحرف می کند، بلکه به جلوگیری از رسیدن سیگنال‌های درد به مغز کمک می‌کند و مکملی بدون دارو برای مدیریت درد سنتی ارائه می دهد. درمان واقعیت مجازی برای قربانیان سوختگی در دانشگاه واشنگتن، بیماران کودکان در بیمارستان کودکان لس آنجلس، و زنان در حال زایمان در Cedars-Sinai استفاده می شود. پلتفرم AppliedVR توسط بیش از 30000 بیمار در 240 سیستم بهداشتی در سراسر جهان استفاده شده است.

- بهداشت از راه دور و متاورس

متاورس ممکن است راه حل های بهداشت از راه دور را بهبود بخشد و فاصله بین بیماران و ارائه دهندگان را پر کند. این می تواند مراقبت مجازی را از یک تجربه دو بعدی به یک تجربه سه بعدی ارتقا دهد و نحوه تعامل بیماران با ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی را به روشی اساسی تغییر دهد.

- آموزش پزشکی

یادگیری پزشکی اغلب به ادراک بصری-فضایی پیشرفته نیاز دارد - چه برای ارزیابی قرارگیری اندام در حین جراحی، چه برای درک فیزیولوژی در سطح سلولی محدودیت هایی برای آنچه می توانید از یک کتاب درسی بیاموزید وجود دارد.

آموزش پزشکی واقعیت مختلط (MR) می تواند در زمینه‌هایی که به مهارت های دستی پیشرفته نیاز دارند مؤثرتر باشد. می تواند به راهنمایی استفاده از تجهیزات جراحی کمک کند. استفاده از VR یا AR در آموزش عمل جراحی به کارآموز اجازه می دهد تا مراحل را روی یک بیمار مجازی انجام دهد یا اطلاعات بیمار را با واقعیت تطبیق دهد. یک مطالعه نشان داد که استفاده از شبیه‌سازهای VR در روش‌های تشخیصی و جراحی، بهبود مهارت‌های لاپاراسکوپی دستیاران تازه‌کار بیمارستان از نظر خطا و کاهش زمان عمل کمک می‌کند.

راهکارها و پیشنهادات به آموزش علوم پزشکی برای مواجهه با پدیده ی متاورس

- رصد فناوری های نوین مرتبط با متاورس و تحلیل تأثیر آنها بر فرایندهای آموزش علوم پزشکی

- جمع آوری و تحلیل دقیق و کارشناسی اطلاعات در خصوص متاورس

- برنامه ریزی در محیط های آموزشی درمانی و بهداشتی و تدوین نقشه راه جهت ورود به متاورس

- طراحی دوره آموزشی و نشست های تخصصی در خصوص متاورس برای دانشجویان و اساتید علوم پزشکی

- گسترش و ساماندهی  زیر ساختها و فضاهای مجازی برای ورود به دنیای سه بعدی متاورس

- مجهز کردن دانشگاه‌ها و بیمارستانهای آموزشی به حسگرها وعینک های VR و امکانات مورد نیاز متاورس