![]()
پدیده دوم: یادگیری مادام العمر
جهاني شدن و رشد سريع علوم به اين معنا است كه افراد بايد مهارتها و دانش خود را در طي زندگي بزرگساليشان تغيير دهند و آن را بهبود بخشند تا بتوانند با زندگي مدرن كنار بيايند. با نگاه به اين شرايط، جوامع اگر بخواهند از فرصتهای ناشي از اين تحولات به نفع خود سود جويند، بايستي به مفهوم يادگيري مادام العمر در سراسر دوران زندگي افراد توجه نمايند.
با توجه به اینکه مبحث يادگيري مادام العمر پدیده جدیدی در متون پزشكي است، تعاريف و ويژگي هاي يادگيري مادام العمر در اين حوزه هنوز كامل نشده است. نگاهي به تعاريف نشان ميدهد، يادگيري مادام العمر مفهومي پيچيده است. يادگيري مادام العمر، توسعه پتانسيل انساني را از طريق يك فرايند حمايتي مستمر تحريك مينمايد و به افراد قدرت كسب دانش، ارزشها و مهارتها را مي دهد كه در سراسر زندگي به آنها نياز خواهند داشت.
اهمیت یادگیری مادام العمر درآموزش پزشكي
آموزش پزشكي فرايندي است كه در دانشكدههاي پزشكي شروع و تا هنگام فراغت از تحصيل دانشجو ادامه دارد. البته آموزش پزشكي در سرتاسر زندگي حرفه اي پزشكان به طور مستمر وجود دارد. رشد چشمگير حجم اطلاعات موجب شده است تا دانش پزشكي دائماً در حال تغيير و تحول قرار گيرد؛ به طوري كه هر 4 تا 5 سال به طور متوسط 50 درصد دانش پزشكي و در طول 8 تا 10 سال 75 درصد آن كهنه مي شود. بالطبع دانش و تواناييهايي كسب شده در پايان يك دوره آموزش آكادميك پزشكي عمومي، نمي تواند متضمن مهارتهاي كافي در طول عمر حرفه پزشكي باشد.
مهارت های لازم برای يادگيرنده مادام العمر
دانشجويان پزشكي علاوه بر دانش تخصصي، بايد مهارتهاي مورد نياز براي يادگيري مادام العمر را در طول دوره پزشكي عمومي كسب نمايند. بنابراين، يادگيرنده مادام العمر بايد داراي مهارتهای زیر باشد:
-
مهارت سواد اطلاعاتي
-
مهارت ارزيابي نقادانه
-
مهارت جستجو و مرور متون
-
مهارت انجام طرح هاي تحقيقاتي
-
يادگيري دانشجو محور
-
جلسات يادگيري به كمك كامپيوتر و يادگيري مبتني بر وب
-
تمرين مهارت فراشناختي و يادگيري مبتني بر مسأله
نقش آموزش عالی در یادگیری مادام العمر
دانشگاهها میتوانند از طریق ارایه دوره ها و آموزش های متنوع، ایجاد کرسیهای استادی بین المللی و تبادل استاد و دانشجو میان کشورها، اطمینان دهند که بهترین آموزش به طور گستردهای در دسترس همگان قرار گیرد. علاوه بر این، دانشگاهها وظیفه مهمی در تربیت مدرسان بر عهده دارند و اساتید دانشگاهها می توانند نقش مهمی در به کارگیری استراتژیهای تدریسی که برای یادگیری در طول زندگی لازم است، ایفا کنند. در نتیجه، میتوان گفت که تجارب یادگیرندگان در آموزش عالی، پیامدهایی برای یاددهی/یادگیری در تمام سطوح آموزش به دنبال دارد.
چالش مهم در این زمینه، قطع ارتباط بین مؤسسات پژوهشی و آموزش عالی با فارغ التحصیلان است. بنابراین دانشگاهها برای آن که بتوانند نقش فعال و مؤثری در زمینه یادگیری مادام العمر ایفا نمایند، باید در ایجاد ارتباط با فارغ التحصیلان خود موفق باشند و این امر، باید هدف طرح یادگیری مادام العمر مؤسسات آموزش عالی و دانشگاه باشد.
یونسکو، مجموعه ویژگیهای زیر را برای توسعه موسسه یادگیری مادام العمر در آموزش عالی تعیین کرده است:
-
پوشش چارچوب فرهنگی/ اجتماعی، مالی و تنظیمی
-
مشارکت و ارتباطات راهبردی
-
پژوهش
-
فرآیندهای تدریس و یادگیری
-
سیاست های مدیریتی و مکانیزمها
-
نظامهای حمایت دانشجو و منابع
استراتژی ها و پیشنهادات برای آموزش علوم پزشکی در خصوص یادگیری مادام العمر
بررسي مستندات نشان ميدهد برنامه درسي دوره هاي آموزش عالي ايران در جهت تربيت يادگيرندگان مادام العمر عمل نمينمايد. البته در راستاي تربيت يادگيرندگان مادام العمر، برخی دانشكدههای در حوزه سلامت، مداخلاتي را در برنامه درسي دوره پزشكي عمومي وارد كرده است كه عبارتند از:
-
راهبردهاي دانشجو محور
-
راهبردهاي مبتني بر حل مسأله
-
راهبردهاي ادغام
-
انتخابي بودن
-
آموزش مهارت مطالعه
-
مباني طبابت مبتني بر شواهد
-
تكنولوژي اطلاعاتي
»ايجاد فرصتهاي يادگيري برابر و مداوم»، «انعطافپذيري در پذيرش آموزش عالي»، «تنوع برنامههاي آموزشي» و « فراگير محوري« به عنوان برخي ويژگيهاي سياستهاي اساسي آموزش عالي شناخته شد كه لازمه حركت آموزش عالي به سمت يادگيري مادام العمر است.
در ادامه به توضیح این موارد می پردازیم:
-
ايجاد فرصتهای يادگيري برابر و مداوم:
-
محدود نبودن يادگيري به زمان و مكان
-
حذف موانع سني و جنسي يادگيرندگان
-
فراهم نمودن موقعيت يادگيري مادام العمر براي جمعيت متنوع از افراد
-
انعطاف پذيري در پذيرش بازماندگان آموزش عالي:
-
بازگرداندن افراد مستعد يادگيري به آموزش عالي
-
حذف موانع قانوني جهت بازگشت به آموزش عالي
-
ايجاد فرصت هاي چندگانه آموزشي براي فراگيران
-
توجه به شرايط و نيازهاي متفاوت يادگيرندگان و شركت كنندگان
-
تنوع اهداف و برنامهها
-
متغير ساختن طول مدت دوره تحصيل
-
توجه به راههاي متفاوت يادگيري هر فرد
-
گسترش خدمات حمايتي دانش آموختگان
-
گذر از برنامههاي آموزش محور و معلم محور
همچنین موارد زیر از استراتژیها مورد نياز يادگيري مادام العمر در حرفه پزشکی عمومی هستند:
-
آگاهي و نگرش به پويايي علم و دانش پزشكي:
-
انعطاف پذيري در برابر تغييرات علم و دانش
-
به روز بودن و تسلط در دانش تخصصي
-
نگرش مثبت به يادگيري
-
مهارت فراشناخت
-
مهارت بازتاب بر عملكرد
-
مهارت خلاقيت و نوآوري
-
مهارت مطالعاتي
-
مهارت مفهوم سازي و حل مسأله
-
مهارت تفكر انتقادي
-
مهارت هاي سواد اطلاعاتي
-
پاسخگويي به جامعه
-
دانستن الزامات سلامت
-
مهارت هاي ارتباطي حرفه اي:
-
مهارت ارتباط با مجامع علمي و انجمنها و كنگرهها
-
مهارت ارتباط با اساتيد و دانشجويان براي سهيم شدن در يافته2هاي علمي آنان
-
مهارت حضور در شبكههاي اجتماعي متخصصان پزشكي تسلط بر زبان انگليسي
-
مهارت يادگيري تلفيقي و بين حرفه اي:
-
مهارت يادگيري بين حرفهاي در محيط كار
-
مهارت يادگيري تلفيقي علوم پايه و باليني
در رويكرد يادگيري مادام العمر برنامه ريزي سياستهاي كلي سيستم آموزشي، فراتر از اهداف تدريس يك درس خاص است. نظام آموزش عالي كه در آن، تقويت تفكر انتقادي به جاي روحيه همنوايي، تقويت همكاري در فعاليتها و تعاملات گروهي جايگزين رقابت هاي انفرادي، يادگيري هاي عميق و پايدار به جاي يادگيريهاي سطحي و گذرا، تقويت اعتماد به نفس به جاي خود پنداره منفي و آموزش يادگيري به جاي ياد دادن مورد توجه قرار گيرد، به سمت سياست يادگيري مادام العمر پيش خواهد رفت. در صورت تغيير سياستهاي آموزش عالي با رويكرد يادگيري مادام العمر، شيوههاي انتقال محتوا، اجرا، ارزشيابي و غيره نيز تحت تأثير قرار خواهد گرفت.